Thâis Trio Konseri

Joseph Haydn 1732 - 1809 Piano Trio No.39 “Gypsy” in G Major Hob. XV/25 Andante Poco adagio Finale. Rondo all'Ongarese, Presto Claude Debussy 1862 - 1918 Piano Trio in G Major Andantino con moto allegro Scherzo · Intermezzo. Moderato con allegro Andante espressivo Finale. Appassionato Johannes Brahms 1833 - 1897 Piano Trio No.1 in B Major, Op. 8 Allegro con brio Scherzo. Allegro molto Adagio Finale. Allegro Program Notları 1795 yılında Joseph Haydn, Sol Majör Piyano Triosu No. 39’u bestelediğinde, Londra’ya yaptığı ikinci ve büyük başarı kazanan ziyaretinden yeni dönmüştü. Geç dönem trio’ları, onun tükenmez yaratıcılığını ve zarafetini yansıtan gerçek mücevherlerdir. Her ne kadar dönemin giderek büyüyen amatör müzisyen kitlesi için yazılmış olsalar da, yalnızca Haydn’a özgü ince zekâ ve ustalıkla işlenmişlerdir. Eserin halk arasında “Çingene Rondosu” olarak anılmasına neden olan bölüm, finalde yer alan Rondo all’Ongarese’dir. Haydn burada, dönemin Viyana’sında oldukça moda olan Macar (“Çingene”) üslubundan ilham alır; senkoplu ritimler, baş döndürücü piyano pasajları ve ani dinamik karşıtlıklarla dolu canlı bir müzik dili yaratır. Coşkulu dans figürleri ve çağlayan gibi akan dizilerle piyano ön plana çıkarken, keman ve viyolonsel esere parlak dokunuşlar ekleyerek bu enerjik söyleşiye katılır. Claude Debussy’nin olağanüstü müzikal özgünlüğü, 20. yüzyıl müziğinde gerçek bir devrim yaratacaktı. Onun müziği, 19. yüzyılın biçimsel, dramatik ve büyük ölçüde Alman geleneğine dayanan müzikal söyleminin tam karşı kutbunda yer alır. Kendine özgü Fransız duyarlılığından beslenen Debussy; yeni armoniler, ritimler ve İspanya’dan Asya’ya, Yeni Dünya’dan farklı kültürlere uzanan sayısız etkiden renkli ve duyusal müzik atmosferleri yaratmıştır. Bu estetik dünyanın olgunlaşması 1890’ların ortalarını bulacaktır. Ancak hikâye daha erken başlar. 1879 yılında, Rus aristokratı ve Çaykovski’nin destekçilerinden olan Nadejda von Meck, henüz on sekiz yaşındaki Debussy’yi çocuklarına piyano öğretmesi, onlara eşlik etmesi ve oda müziği yapması için yanına davet eder. Debussy bu dönemde sık sık piyano trioları seslendirir ve von Meck’in mektuplarından anlaşıldığı üzere, kendi trio eserini yazma fikrini de bu deneyimlerden alır. Eserin ilk hali uzun yıllar boyunca kayıp kabul edilmiş, ancak yaklaşık 1979 yılında bir müzayedede yeniden ortaya çıkmıştır. Büyük ölçüde tamamlanmış durumda bulunan eser, Amerikalı bir müzikolog tarafından yeniden düzenlenmiş ve nihayet 1986 yılında yayımlanmıştır. Debussy’nin ünlü Yaylı Çalgılar Dörtlüsü’nden yaklaşık on beş yıl önce bestelenen bu tek piyano triosu, henüz olgun üslubuna ulaşmamış genç bir müzik dehasının gelişimine dair büyüleyici bir ilk bakış sunar. Debussy’nin triosu dört bölümlü, kapsamlı bir yapıdadır. Eser boyunca hissedilen Fransız karakteri ve hafif salon müziği zarafeti; lirizm, açıklık ve incelikli bir duyarlılıkla şekillenir. Dramatik olmaktan çok çekici ve içtendir. Yer yer César Franck ve Camille Saint-Saëns’ın erken dönem trio’larını hatırlatırken, Debussy’nin armonileri daha şimdiden alışılmadık yönlere doğru gezinmeye başlamıştır. Müzik, geniş nefesli formlar içerisinde akar; etkileyici temalar üç çalgı arasında cömertçe paylaşılır. İlk bölüm, dinleyiciyi zorlamadan derin bir ifade gücü sunar. Ikinci bölüm sıcak, hatta nostaljik bir atmosfer taşır. Final ise, Schumann, Chopin ve Dvořák’ın gölgelerinin loş ışıklı bir kafede dolaştığı hissini veren melodik tablolar dizisi gibidir. Özellikle Scherzo, Debussy’nin ileride geliştireceği atmosferik dünyaya kapı aralar. Yer yer Rusya’yı, yer yer Doğu’yu çağrıştıran bir hava hissedilir. Ağır ilerleyen bir kervanı andıran ritimler, ince süslemeler ve rüzgârda dalgalanan sancakları hatırlatan figürlerle birleşir. Noktasal ve zarif dokular içinde dans eden müzik, kısa süreliğine de olsa dinleyiciyi egzotik ve gizemli bir coğrafyaya taşır. Johannes Brahms’ın Si Majör Piyano Triosu, gençlik tutkusu ile olgunluk dönemi ustalığının benzersiz bir buluşmasıdır. Eser ilk olarak 1853 yılında, besteci henüz yirmi bir yaşındayken tamamlanmış; ancak Brahms yaklaşık otuz altı yıl sonra trioyu yeniden ele alarak kapsamlı bir revizyondan geçirmiştir. Besteci, gençlik döneminde yazdığı bu trioyu yeniden gözden geçirirken amacını, eseri “eskisi kadar kasvetli olmaktan çıkarmak” şeklinde ifade etmiştir. Ortaya çıkan sonuç, romantik coşkuyu klasik dengeyle birleştiren, adeta iki farklı dönemin Brahms’ını aynı sayfalarda buluşturan bir başyapıttır. Brahms’ın elli altı yaşındayken, yirmi bir yaşındaki Brahms’ın yazdıklarını tam olarak nasıl değiştirmek istediğini bilmek mümkün değildir. Fakat değiştirmediği, eserin açılışındaki o olağanüstü güzellikteki melodidir. İlk bölüm, piyanonun sunduğu unutulmaz temayla açılır. Brahms’ın en lirik ilhamlarından biri olan bu melodi, eserin geri kalanında karşılaşacağımız güçlü yapısal enerji ve yoğun anlatımın duygusal merkezini oluşturur. Bestecinin olgunluk döneminde eklediği yeni fikirler, gençlik yıllarının romantik genişliğine daha belirgin bir yön ve hareket kazandırır. İkinci bölümdeki Scherzo, güçlü ritmik itişi ve canlı karakteriyle eserin en çarpıcı sayfalarından biridir. Bunun ardından gelen Adagio ise bambaşka bir dünyaya açılır: içe dönük, derin ve şiirsel. Özellikle viyolonsel ile piyano arasında kurulan etkileyici diyalog, Brahms’ın insan sesini andıran melodik anlatım gücünü gözler önüne serer. Final bölümü, bestecinin yaşamı boyunca ilgi duyduğu Macar müziğinin izlerini taşır. Minör tondaki bu hareketli ve tutkulu son bölüm, enerjisini giderek artırarak ilerler ve eseri Brahms’a özgü güçlü bir kararlılık ve dramatik yoğunlukla sonlandırır.